Nhiều chuyển biến tích cực
Dù chịu áp lực lớn từ quá trình phát triển kinh tế - xã hội và biến đổi khí hậu, công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn thành phố đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực nhờ sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Thành ủy, UBND TP.HCM và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng với sự nỗ lực của các cấp, các ngành và sự đồng thuận của doanh nghiệp, người dân.
Cụ thể, các chỉ tiêu về bảo vệ môi trường mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM lần thứ XI đề ra cho giai đoạn 2021-2025 đến nay đã cơ bản hoàn thành. Công tác phòng ngừa và kiểm soát ô nhiễm ngày càng chủ động; tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường được kiện toàn, nâng cao cả về chất lẫn số lượng, góp phần nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý.
Cùng với đó, các quy hoạch, chương trình, kế hoạch về bảo vệ môi trường đã huy động được hàng ngàn tỉ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước, vốn ODA và vốn doanh nghiệp để thực hiện các công trình xử lý chất thải, công trình hạ tầng kỹ thuật về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Nhờ đó, nhiều vấn đề môi trường bức xúc được giải quyết, chất lượng các thành phần môi trường từng bước được cải thiện.
Theo nhận định của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, bên cạnh những kết quả nêu trên, công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn thành phố còn một số tồn tại, hạn chế. Việc tuân thủ pháp luật về bảo vệ môi trường của các doanh nghiệp chưa cao, vẫn còn tình trạng xả thải chưa đạt quy chuẩn.
Trước thực trạng đó, nhằm kiểm soát các nguồn khí thải từ các cơ sở công nghiệp, TP.HCM đã chỉ đạo đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường đối với các cơ sở sản xuất có lưu lượng phát sinh khí thải lớn và xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm; giám sát chặt hoạt động xả khí thải thông qua hệ thống quan trắc khí thải tự động và báo cáo quan trắc định kỳ.
Đồng thời, khuyến khích các cơ sở sản xuất sử dụng nhiên liệu tái tạo và nhiên liệu sinh khối thay thế nhiên liệu hóa thạch nhằm giảm ô nhiễm không khí và giảm phát thải khí nhà kính; từng bước di dời các sở sản xuất nằm xen lẫn trong khu vực đông dân cư, không đảm bảo khoảng cách an toàn về môi trường. Từ đó, nguồn khí thải công nghiệp đã được kiểm soát, góp phần hạn chế gia tăng ô nhiễm môi trường không khí.
Nhờ tăng cường tuyên truyền, thanh tra, kiểm tra, các cơ sở công nghiệp đã nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và có nhiều nỗ lực trong đầu tư các công trình xử lý chất thải nói chung và công trình xử lý nước thải nói riêng. Hiện nay, 63/63 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động đều có hệ thống xử lý nước thải tập trung và có hệ thống quan trắc nước thải tự động kết nối dữ liệu về Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, nước thải sau xử lý cơ bản đạt quy chuẩn.
Hướng tới thành phố xanh
Để đảm bảo phát triển hài hòa giữa kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường, hướng tới đô thị xanh, TP.HCM tiếp tục đẩy mạnh phát triển không gian xanh, công trình xanh, giao thông xanh, công nghiệp xanh, chất lượng môi trường đô thị xanh, cộng đồng dân cư sống thân thiện với môi trường và thiên nhiên. Đến năm 2030, TP.HCM phấn đấu đạt được một số chỉ tiêu quan trọng về bảo vệ môi trường.
TP.HCM đẩy mạnh phát triển không gian xanh, công nghiệp xanh, giao thông xanh... hướng tới một thành phố xanh. Ảnh: Tường Tú.
Trong đó, các khu công nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ thuộc đối tượng phải lắp đặt hệ thống quan trắc nước thải, khí thải tự động, liên tục, truyền số liệu trực tiếp cho Sở Nông nghiệp và Môi trường đạt 100%; các nguồn phát sinh khí thải lớn thuộc các loại hình sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường không khí cao được quản lý, kiểm soát chặt chẽ và từng bước có lộ trình giảm phát thải đạt 100%.
Chất lượng môi trường không khí (VN-AQI) năm sau tốt hơn năm trước; tỷ lệ điểm quan trắc thuộc lưu vực sông Đồng Nai có chỉ số chất lượng nước (WQI) đạt mức trung bình trở lên từ 85-90%; rác thải sinh hoạt được tái chế, xử lý bằng công nghệ mới đạt 90%; 100% các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường.
Cùng với đó, TP.HCM sẽ xây dựng và triển khai thực hiện Chương trình bảo vệ môi trường giai đoạn 2025-2030; xây dựng và triển khai kế hoạch quản lý chất lượng môi trường nước mặt; chủ động kiểm soát, cảnh báo ô nhiễm môi trường nước mặt - nước sông; phòng ngừa, kiểm soát, khắc phục ô nhiễm, cải thiện chất lượng môi trường nước lưu vực sông; tập trung xử lý tình trạng ô nhiễm môi trường tại lưu vực sông.
TP.HCM cũng sẽ triển khai kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030; đặc biệt, chú trọng các "điểm nóng" về ô nhiễm môi trường không khí; kiểm soát và ngăn ngừa ô nhiễm không khí trong các lĩnh vực giao thông, công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp; đồng thời xây dựng lộ trình và tổ chức thực hiện việc di dời các cơ sở không đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường.
Đáng chú ý, TP.HCM xác định đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường. Quan điểm “không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế” được quán triệt xuyên suốt, coi “chi” cho bảo vệ môi trường là đầu tư cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Thành phố cũng hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu môi trường gắn với trách nhiệm người đứng đầu, từng bước tích hợp chỉ tiêu tăng trưởng carbon thấp vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.
TP.HCM tiếp tục kiện toàn hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về môi trường cấp thành phố và cấp xã, nhất là nâng cao năng lực và trình độ cho đội ngũ cán bộ công chức theo hướng hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ môi trường trong tình hình mới; hoàn thiện quy trình, thủ tục hành chính về bảo vệ môi trường phù hợp với hoạt động của chính quyền điện tử, tăng cường giải quyết các thủ tục hành chính thông qua dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cắt giảm tối đa giao dịch trực tiếp.