TP.HCM xanh hóa giao thông: [Bài cuối] Siêu đô thị buộc phải chuyển mình

Giao thông đang “chuyển mình”

Theo các chuyên gia và đánh giá của các sở, ngành thì TP.HCM đã chạm ngưỡng giới hạn phương tiện cá nhân. Nếu không chuyển đổi sang giao thông xanh, chi phí xã hội sẽ tăng rất mạnh. Nghiêm trọng hơn, ô nhiễm không khí sẽ trở thành rủi ro lớn nhất với đô thị.

Trong hơn một tháng qua, nhu cầu sử dụng phương tiện giao thông xanh tại TP.HCM tăng rõ rệt. Không chỉ có người chuyển từ xe máy chạy xăng sang xe điện, mà số người lựa chọn metro, xe buýt điện và các phương tiện công cộng cũng tăng nhanh hơn so với đầu năm.

Theo thống kê của Sở Xây dựng TP.HCM, hiện thành phố đang quản lý hơn 9,6 triệu phương tiện, trong đó có hơn 1 triệu ô tô và gần 8,6 triệu xe máy. So với cùng kỳ năm trước, số lượng ô tô tăng gần 9%, xe máy tăng khoảng 2%. Điều đó cho thấy áp lực phương tiện cá nhân vẫn tiếp tục tăng nhanh hơn tốc độ phát triển hạ tầng giao thông.

Nếu tính cả lượng phương tiện từ các khu vực lân cận như Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, mỗi ngày TP.HCM phải chịu mức phát thải tương đương khoảng 12-13 triệu xe cá nhân. Đây được xem là một trong những nguồn gây ô nhiễm môi trường lớn nhất của thành phố hiện nay, thậm chí còn cao hơn nhiều so với trước thời điểm mở rộng địa giới hành chính.

Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng sự thay đổi thói quen đi lại của người dân trong thời gian gần đây không chỉ là phản ứng với giá xăng tăng, mà là dấu hiệu cho thấy thành phố đã bước vào giai đoạn buộc phải chuyển đổi.

Cùng với sự thay đổi từ phía người dân, xu hướng đầu tư giao thông xanh cũng đang tăng tốc. Nhiều đơn vị vận tải hành khách công cộng đã bắt đầu đưa xe buýt điện vào hoạt động trên diện rộng. Hiện TP.HCM có 179 tuyến xe buýt với hơn 2.100 phương tiện đang hoạt động, trong đó xe buýt điện đã chiếm hơn 60%. Điều này giúp người dân có thêm lựa chọn di chuyển thuận tiện hơn so với trước.

Đánh giá về việc này, tại Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 1 chỉ rõ: Ưu điểm lớn nhất của xe buýt điện là giảm ô nhiễm môi trường, do không phát thải trực tiếp khí NOx và bụi mịn như xe diesel. Nhiều thành phố lớn như London hay Madrid sau khi thử nghiệm xe buýt CNG đều chuyển dần sang xe buýt điện vì hiệu quả giảm phát thải cao hơn và phù hợp lâu dài.

Các phương tiện xe điện như xe buýt điện, xe máy điện, ô tô điện và xe đạp điện đang góp phần giảm đáng kể ô nhiễm môi trường tại TP.HCM nhờ không phát thải trực tiếp khói bụi và khí độc ra không khí. Ảnh: Lê Bình.

Ngoài ra, chi phí vận hành của xe buýt điện cũng thấp hơn do không phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch và ít hỏng vặt hơn xe diesel. Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất là phải đầu tư hạ tầng sạc, nâng cấp lưới điện và bố trí quỹ đất, nên quá trình chuyển đổi thường cần thời gian và sự phối hợp giữa nhiều đơn vị.

Không chỉ dừng ở xe buýt, số lượng phương tiện điện cá nhân tại TP.HCM cũng đang tăng nhanh. Thành phố hiện đã có gần 87.000 xe máy điện và hơn 39.000 ô tô điện. Theo kế hoạch, đến năm 2030, số xe máy điện có thể đạt khoảng 1,2 triệu chiếc, kéo theo nhu cầu hàng chục nghìn trụ sạc và điểm đổi pin trên toàn địa bàn.

Từ ngày 1/3, tuyến buýt điện số 127 (An Thới Đông - Ngã ba Bà Xán) do VinBus vận hành chính thức hoạt động, trở thành tuyến buýt điện đầu tiên tại Cần Giờ. Cùng thời điểm, VinBus đưa vào khai thác thêm một số tuyến buýt điện như 32, 38, 45, 53, 64 và 93.

Song song đó, Công ty CP Xe khách Phương Trang cũng vận hành thêm nhiều tuyến buýt điện như 01, 04, 08, 15, 22 và 27.

Đến nay, TP.HCM đã có 1.301 xe buýt điện hoạt động, cho thấy quá trình chuyển đổi giao thông công cộng sang năng lượng xanh đang được đẩy nhanh.

Định hình lộ trình chuyển đổi giao thông xanh

Trước đây, giao thông xanh chủ yếu được nhắc đến như một mục tiêu dài hạn, tuy nhiên, định hướng này đang được TP.HCM xây dựng một lộ trình cụ thể và có tính bắt buộc hơn. Trước áp lực về môi trường, nhiên liệu hóa thạch dần khan hiếm và cam kết quốc tế… TP.HCM buộc phải quyết liệt hơn trong hành trình xanh hóa.

Mới đây, UBND TP.HCM đã trình chủ trương ban hành nghị quyết về lộ trình và chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông công cộng, trong đó xác định rõ việc thay dần xe buýt chạy diesel và CNG bằng xe buýt điện, tiến tới hệ thống vận tải công cộng sử dụng năng lượng xanh toàn diện.

Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường nhấn mạnh: “Việc chuyển đổi xanh trong giao thông vận tải là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, góp phần giảm phát thải, bảo vệ môi trường và hướng tới mục tiêu TP.HCM phát triển bền vững, xanh - sạch - thông minh”.

Các tuyến xe buýt điện tại TP.HCM đang được mở rộng nhằm tăng phương tiện giao thông xanh, giảm khí thải và tạo thêm lựa chọn đi lại thân thiện môi trường cho người dân. Ảnh: Lê Bình.

Theo đề xuất này, đến năm 2030, 100% xe buýt tại TP.HCM sẽ chuyển sang sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Hiện thành phố có hơn 2.300 xe buýt đang hoạt động, trong đó xe buýt điện mới chiếm khoảng hơn 26%. Điều đó đồng nghĩa với việc từ nay đến năm 2030, hàng nghìn phương tiện sẽ phải được thay thế hoặc chuyển đổi, đi kèm với một hệ thống hạ tầng sạc điện quy mô lớn.

Không chỉ dừng ở xe buýt, TP.HCM cũng đang xây dựng đề án kiểm soát khí thải và lộ trình chuyển đổi cho các loại phương tiện khác như taxi, xe công nghệ, xe hợp đồng và phương tiện cá nhân. Thành phố xác định việc chuyển đổi này nhằm thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và cải thiện chất lượng không khí đô thị, đồng thời gắn với cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Cùng với đó, UBND TP.HCM cũng đã bắt đầu tính toán các chính sách hỗ trợ cụ thể. Trong đề xuất mới nhất, TP.HCM dự kiến hỗ trợ lãi suất vay tới 85% vốn đầu tư xe buýt điện, đồng thời hỗ trợ một phần lớn chi phí xây dựng trạm sạc. Đây là minh chứng rõ nét về sự “chuyển mình” của thành phố trong hành động: chuyển từ giai đoạn “khuyến khích” sang giai đoạn “đẩy nhanh chuyển đổi” bằng các cơ chế tài chính rõ ràng.

Trong các buổi làm việc mới đây với đặc khu Côn Đảo và các xã khu vực Cần Giờ, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được đã định hướng hai khu vực này phát triển theo mô hình đô thị sinh thái, du lịch xanh và giao thông xanh.

Khu vực các xã thuộc huyện Cần Giờ trước đây và đặc khu Côn Đảo đều là những khu vực có quy mô dân số không quá lớn, nhu cầu đi lại chủ yếu gắn với du lịch và dịch vụ. Nếu được định hướng rõ hơn trong lộ trình chuyển đổi phương tiện và hạ tầng giao thông xanh, hai khu vực này hoàn toàn có thể trở thành những điểm triển khai sớm, vừa phù hợp với mục tiêu bảo vệ môi trường, vừa tạo ra mô hình thực tế để TP.HCM từng bước nhân rộng ra các khu vực khác.

Việc từng bước chuyển đổi xanh, nhất là trong lĩnh vực giao thông thể hiện quyết tâm của UBND TP.HCM là thực hiện cam kết hướng tới đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 theo cam kết của Chính phủ tại Hội nghị COP26. Điều này cũng từng bước hoàn thành kế hoạch chuyển đổi phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng điện, năng lượng xanh… nhất là trong bối cảnh nguồn nhiên liệu hóa thạch đang chịu nhiều tác động, biến động không lường trước.