TP Cần Thơ hiện có khoảng 72 km bờ biển, trong đó tuyến đê biển Đông dài hơn 50 km đi qua địa bàn các xã, phường: Lai Hòa, Vĩnh Hải, Vĩnh Phước và Vĩnh Châu. Đây là tuyến “phòng thủ” quan trọng bảo vệ khu dân cư, đất sản xuất và hạ tầng ven biển.
Những năm gần đây, tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng cùng tình trạng xói lở ngày càng nghiêm trọng đang tạo áp lực lớn lên tuyến đê biển này. Trong đó, Lai Hòa là một trong những điểm nóng về sạt lở và xâm thực bờ biển.
Gắn bó với vùng đất này gần 30 năm, ông Võ Văn Tèo, ngụ ấp Xung Thum B, xã Lai Hòa, không khỏi lo lắng khi chứng kiến biển từng ngày tiến gần hơn vào đất liền. Chỉ tay ra phía trước đê, ông Tèo nhớ lại, trước đây bãi bồi nằm cách vị trí hiện tại hàng trăm mét. Khi đó, giữa đê và sóng biển còn có một khoảng đệm rộng lớn với rừng phòng hộ xanh tốt. Thế nhưng giờ đây, khoảng cách ấy đã bị thu hẹp đáng kể. “Năm nay tình trạng sạt lở còn nghiêm trọng hơn trước. Sóng lớn liên tục đánh vào bờ khiến biển lấn sâu vào trong”, ông Tèo nói.
Dải rừng phòng hộ ven đê bị thiệt hại khoảng 120m và nguy cơ tiếp tục mất thêm diện tích vẫn hiện hữu. Khi “hàng rào chắn sóng” tự nhiên ngày càng mỏng đi, nguy cơ đe dọa trực tiếp đến tuyến đê biển cũng ngày càng rõ nét.
Đối với những hộ dân sống phía trong đê, nỗi lo không chỉ là mất rừng mà còn nguy cơ ảnh hưởng đến sinh kế. Hàng trăm hộ dân nơi đây đang sống bằng nuôi trồng thủy sản, trồng màu, làm muối. Mỗi mét đất bị biển cuốn đi đồng nghĩa tạo ra những rủi ro lớn hơn cho sản xuất.
Xã Lai Hòa có chiều dài bờ biển khoảng 7,3 km, nhờ được đầu tư khoảng 5,5 km kè giảm sóng, tình trạng sạt lở đê biển phần nào được kiểm soát. Ảnh: Kim Anh.
“Bà con mong được đầu tư thêm kè giảm sóng để giữ bờ biển, tạo điều kiện trồng lại rừng. Có rừng thì mới bảo vệ được đê và sản xuất lâu dài”, ông Tèo bày tỏ.
Thực tế cho thấy, những công trình kè giảm sóng đã và đang phát huy hiệu quả rõ rệt tại địa phương. Giai đoạn 2018 - 2023, từ ngân sách Trung ương và địa phương, xã Lai Hòa được đầu tư khoảng 5,5 km kè giảm sóng.
Sau khi hoàn thành, khu vực phía trong kè dần xuất hiện các bãi bồi mới, nhờ phù sa lắng đọng. Điều kiện tự nhiên thuận lợi hơn đã tạo cơ hội để rừng phòng hộ phục hồi trở lại.
Ông Thạch Minh Phưa, Trưởng phòng Kinh tế xã Lai Hòa cho biết, những đoạn kè giảm sóng đã đầu tư gần như chấm dứt tình trạng sạt lở đê biển. Phù sa được giữ lại, tạo bãi bồi, qua đó giúp khôi phục diện tích rừng phòng hộ.
“Hiện nay khu vực phía trong kè đã đủ điều kiện để phục hồi và trồng lại rừng trên khoảng 80% diện tích được bảo vệ”, ông Phưa cho biết.
Ngược lại, tại những khu vực chưa có kè, tình trạng sạt lở vẫn tiếp tục diễn ra. Từ năm 2023 đến nay, sóng biển không ngừng đánh mất thêm diện tích rừng phòng hộ và gây áp lực trực tiếp lên đê biển. Chính quyền địa phương đã nhiều lần báo cáo ngành chức năng để đề xuất các giải pháp khẩn cấp nhằm bảo vệ tuyến đê.
Kè giảm sóng là công trình đang phát huy hiệu quả rõ rệt trong việc tạo bãi bồi, tích tụ phù sa, phục hồi rừng phòng hộ. Ảnh: Kim Anh.
Theo ông Nguyễn Tấn Nhơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, từ năm 2019 đến nay, đai rừng ven biển Lai Hòa đã mất khoảng 100m, bình quân mỗi năm biển xâm thực vào khoảng 20m. Trong đó, hiện có khoảng 3 km bờ biển đang bị sạt lở nghiêm trọng, đai rừng phòng hộ bị thu hẹp và đe dọa trực tiếp đến tuyến đê biển.
Qua khảo sát thực tế, ông Nhơn cho biết, ngành sẽ đề xuất đầu tư đoạn kè giảm sóng, khoảng 3 km từ cống số 3 đến cống số 4 tại Lai Hòa. Đây được xem là đoạn xung yếu cần ưu tiên để bảo vệ đai rừng còn lại và tái tạo bãi bồi. Tùy theo tình hình cân đối nguồn vốn của địa phương và sự hỗ trợ từ Trung ương, TP Cần Thơ sẽ tiếp tục triển khai các đoạn cấp bách khác.
TP Cần Thơ mong muốn đầu tư đồng bộ tuyến kè giảm sóng ven biển, tạo hệ thống phòng hộ liên hoàn, bảo vệ an toàn đời sống và sinh kế người dân bên trong đê. Ảnh: Kim Anh.
Không riêng xã Lai Hòa, xã Vĩnh Hải cũng đang hưởng lợi từ hệ thống kè giảm sóng dài gần 11 km. Mới đây, địa phương tiếp tục được đầu tư thêm 2,2 km kè nối từ cống số 13 đến cống số 14 thông qua Dự án xử lý khẩn cấp sạt lở nguy hiểm bờ biển.
Khi hoàn thành, tuyến kè giảm sóng này sẽ tạo thành hệ thống phòng hộ liên hoàn, góp phần giảm tác động của sóng biển, hạn chế xói lở và bảo vệ an toàn đê biển trong những thời điểm thời tiết cực đoan.
Theo Danh mục các dự án ưu tiên thực hiện giai đoạn 2026-2030 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý, ba địa phương ở vùng ĐBSCL là Cà Mau, Vĩnh Long và TP Cần Thơ sẽ được triển khai thực hiện Dự án xây dựng, củng cố, nâng cấp hệ thống đê biển Đông, đê biển Tây vùng ĐBSCL. Dự án sẽ củng cố, nâng cấp 73,4 km đê biển (mặt đê bằng bê tông nhựa, rộng 6-8m), 14 cống và 56,1 km kè giảm sóng, tổng kinh phí khoảng 6.700 tỷ đồng.