'Đánh đúng, đánh trúng' vào các điểm nóng gây ô nhiễm

Hành lang pháp lý đã mở, thách thức nằm ở thực thi

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong cho biết, cuối năm 2025, Chính phủ, Hội đồng nhân dân TP. Hà Nội đã ban hành nhiều chính sách mới nhằm cải thiện chất lượng không khí. Những chính sách này cho thấy quyết tâm chính trị rõ ràng, song cũng đồng thời đặt ra thách thức lớn trong khâu thực thi, phối hợp liên ngành và thay đổi thói quen của toàn xã hội.

Nổi bật là Quyết định số 2530/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Kế hoạch đặt ra nhiều mục tiêu quan trọng như đến năm 2030, nồng độ bụi PM_2.5 tại Hà Nội giảm 20% so năm 2024. Sau năm 2030, nồng độ bụi mịn PM_2.5 tại Hà Nội giảm trung bình 5 µg/m³ theo mỗi kỳ kế hoạch 5 năm. Mục tiêu đến năm 2045, nồng độ bụi PM_2.5 đạt mức quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng môi trường không khí xung quanh.

Tiếp đó, Quyết định số 43/2025/QĐ-TTg quy định lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe ô tô tham gia giao thông đường bộ, đặt ra lộ trình cụ thể về vấn đề kiểm định khí thải xe ô tô lưu hành, kiểm soát chặt chẽ hơn ở TP. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh

Đặc biệt, HĐND TP. Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 57 về thực hiện vùng phát thải thấp trên địa bàn thành phố với lộ trình cụ thể và giải pháp đồng bộ hạn chế phát thải từ hoạt động giao thông, thúc đẩy giao thông xanh, giao thông công cộng.

Các chính sách trên tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc triển khai những giải pháp kiểm soát ô nhiễm không khí đồng bộ, quyết liệt và thực chất hơn, đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức trong thực thi.

"Đánh trúng, đánh đúng” vào các điểm nóng gây ô nhiễm

Ông Trương Mạnh Tuấn - Phó Trưởng phòng Quản lý chất lượng môi trường, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, ô nhiễm không khí hiện nay tập trung chủ yếu tại Hà Nội và các tỉnh lân cận, đặc biệt nghiêm trọng vào mùa khô với nồng độ bụi mịn PM_2.5 thường xuyên vượt ngưỡng.

Trước thực trạng này, Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt ra các mục tiêu đầy tham vọng nhằm "đảo ngược" xu thế ô nhiễm.

Cụ thể, đến năm 2030, Hà Nội phấn đấu giảm 20% nồng độ bụi PM_2.5 trung bình năm so với mức đo đạc của năm 2024, đưa chỉ số này xuống dưới 40 µg/m³. Các tỉnh vệ tinh như Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Ninh... cũng đặt mục tiêu giảm trên 10% chỉ số này.

Về giải pháp, kế hoạch đưa ra 5 nhóm hành động trọng tâm: Hoàn thiện thể chế, chính sách; kiểm soát nguồn thải công nghiệp, quản lý giao thông; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ; huy động nguồn lực và hợp tác; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ. Trong đó, nhóm giải pháp về giao thông và xây dựng được đặc biệt chú trọng.

Ông Trương Mạnh Tuấn nêu rõ, dự án ưu tiên trong giai đoạn tới là thí điểm xây dựng vùng phát thải thấp (LEZ) tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Tại các vùng này, phương tiện giao thông và nguồn phát sinh ô nhiễm sẽ bị kiểm soát chặt chẽ, kết hợp với chính sách ưu đãi chuyển đổi sang xe năng lượng sạch. Bên cạnh đó, Hà Nội cũng đặt mục tiêu có tối thiểu 200 công trình xanh vào năm 2030 và thí điểm công nghệ phun sương giảm bụi tại các khu vực trọng điểm.

"Chúng ta sẽ hướng tới công nghệ dữ liệu, đo đạc chính xác. Khi có dữ liệu phản ánh đúng thực tế, mới có những giải pháp “đánh trúng, đánh đúng” vào các điểm nóng gây ô nhiễm lớn hiện nay", ông Tuấn cho hay.

Siết xe máy "hết đát", cấm xe tải và giám sát bằng AI

Tại hội thảo, bà Lê Thanh Thủy - Phó trưởng Phòng Quản lý Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội nhấn mạnh, Hà Nội xác định không đánh đổi môi trường lấy phát triển kinh tế; sẽ triển khai các biện pháp mang tính toàn diện, chiến lược để giảm ô nhiễm môi trường.

Theo bà Lê Thanh Thủy, Hà Nội đã có nghị quyết, quy định thực hiện vùng phát thải thấp trên địa bàn Hà Nội (LEZ - Low Emission Zone) tại trung tâm Hà Nội. Vùng LEZ sẽ kiểm soát chặt chẽ các nguồn phát thải; giảm phát thải PM_2.5, NO_x, CO và các chất ô nhiễm khác xuống mức an toàn; khuyến khích phương tiện xanh, năng lượng sạch, quản lý chất thải hiệu quả.

Ba tiêu chí thực hiện vùng phát thải thấp gồm: Thuộc vùng bảo vệ nghiêm ngặt và vùng hạn chế phát thải theo Quy hoạch Thủ đô 2021-2030, tầm nhìn 2050; khu vực thường xuyên ùn tắc giao thông từ mức D-F theo tiêu chuẩn TCVN 13592:2022; chỉ số chất lượng không khí (AQI) trung bình 1 năm gần nhất dưới mức trung bình theo trạm quan trắc chuẩn.

Điều kiện tổ chức vùng phát thải thấp gồm: Khu vực có quy hoạch phát triển giao thông công cộng hoặc đủ hạ tầng đường bộ; có phương án giám sát, đánh giá mức phát thải và quá trình giảm phát thải; đáp ứng giải pháp chuyển đổi phương tiện giao thông phù hợp.

Về biện pháp áp dụng trong vùng phát thải thấp: Đối với hạ tầng giao thông xanh, phát triển vận tải công cộng, xe thân thiện môi trường, không gian đi bộ, xe đạp, trạm năng lượng sạch. Phương tiện được phép: xe không phát thải, xe xanh, xe cơ giới sử dụng năng lượng sạch được ưu tiên lưu thông; giám sát thông minh: Camera AI, hệ thống giám sát chất lượng không khí, phần mềm quản lý phương tiện, đường dây nóng.

Đồng thời, giới hạn nghiêm ngặt: cấm xe tải trên 3.500 kg, hạn chế ô tô và xe máy không đạt chuẩn khí thải, cấm xe mô tô kinh doanh trên ứng dụng vận tải. Chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện xanh, ưu đãi thuế phí, xử lý vi phạm và tuyên truyền nâng cao nhận thức.

Về lộ trình thực hiện vùng phát thải thấp, bà Lê Thanh Thủy thông tin, thành phố triển khai từng bước đến năm 2031. Giai đoạn 2026 - 2027 triển khai thí điểm tại vành đai 1 và một số phường trọng điểm để đánh giá hiệu quả (mỗi phường chọn 1 khu vực đáp ứng các tiêu chí vùng phát thải thấp).