Hành trình bền bỉ vì tương lai xanh

Trải qua quá trình hình thành và phát triển, ngành Môi trường Việt Nam đã không ngừng lớn mạnh, đồng hành cùng tiến trình phát triển của đất nước. Từ những bước đi ban đầu còn nhiều khó khăn, ngành đã dần khẳng định vai trò tiên phong trong bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, giữ gìn cân bằng sinh thái và góp phần quan trọng vào mục tiêu phát triển bền vững quốc gia.

Trong bối cảnh toàn cầu đối mặt với biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường và mất cân bằng sinh học, Việt Nam ngày càng thể hiện rõ trách nhiệm, quyết tâm và năng lực quản lý nhà nước về môi trường, hướng tới một tương lai xanh - hài hòa - thịnh vượng.

Dấu ấn của một hành trình bền bỉ

Ngay từ những ngày đầu thành lập, công tác quản lý nhà nước về môi trường đã được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách về bảo vệ môi trường từng bước được xây dựng, hoàn thiện, tạo nền tảng pháp lý thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Cục Môi trường đã chủ động triển khai nhiều chiến lược, chương trình, kế hoạch hành động cụ thể hóa mục tiêu phát triển bền vững. Qua từng giai đoạn, bộ máy tổ chức, đội ngũ cán bộ và phương thức quản lý không ngừng được củng cố, đáp ứng yêu cầu mới trong thời kỳ hội nhập và đổi mới.

Trong đó, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đóng vai trò nòng cốt, đảm nhiệm công tác quản lý, giám sát và triển khai chính sách bảo vệ môi trường trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn và tài nguyên. Từ công tác tham mưu chiến lược, xây dựng văn bản pháp luật đến hướng dẫn, kiểm tra, giám sát việc thực thi ở cơ sở, Cục đã trở thành cầu nối giữa chính sách trung ương và hành động thực tiễn.

Trên hành trình ấy, nhiều chương trình, đề án lớn được triển khai đồng bộ, tạo dấu ấn rõ nét. Công tác bảo tồn đa dạng sinh học và quản lý tài nguyên thiên nhiên được chú trọng. Hệ thống khu bảo tồn, vườn quốc gia, khu dự trữ sinh quyển được quy hoạch, mở rộng, quản lý chặt chẽ, góp phần bảo tồn các loài động, thực vật quý hiếm, duy trì cân bằng sinh thái và giá trị cảnh quan.

Một trong những dấu ấn nổi bật là công tác kiểm soát ô nhiễm môi trường trong nông nghiệp, nông thôn và các khu, cụm công nghiệp. Nhiều mô hình xử lý chất thải rắn, nước thải, khí thải trong sản xuất nông nghiệp được áp dụng và nhân rộng. Các dự án xử lý ô nhiễm tại khu chăn nuôi tập trung, cơ sở giết mổ, chế biến nông - lâm - thủy sản đã mang lại hiệu quả rõ rệt, góp phần cải thiện chất lượng môi trường, giảm ô nhiễm nguồn nước, đất, không khí; từng bước hình thành các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, thân thiện môi trường, gắn kết giữa sản xuất, tiêu dùng và tái tạo tài nguyên.

Ngành Môi trường cũng tiên phong gắn kết mục tiêu bảo vệ môi trường với chương trình xây dựng nông thôn mới, tiêu chí môi trường được cụ thể hóa bằng các chỉ số rõ ràng, dễ đánh giá, thúc đẩy phong trào “Toàn dân tham gia bảo vệ môi trường”, “Nói không với rác thải nhựa”, “Tái chế, tái sử dụng chất thải” lan tỏa mạnh mẽ trong xã hội.Nhiều địa phương đã hình thành mô hình nông thôn sáng - xanh - sạch - đẹp, trong đó cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội trở thành hạt nhân tích cực trong gìn giữ môi trường sống.

Công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường được triển khai thường xuyên, sáng tạo. Các chiến dịch như Ngày Môi trường thế giới, Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam, Chiến dịch làm sạch biển, Trồng cây xanh, trồng rừng phòng hộ… đã trở thành điểm nhấn, thu hút sự tham gia của hàng triệu người dân.

Nhờ đó, nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng, doanh nghiệp, tổ chức xã hội về bảo vệ môi trường ngày càng được nâng cao, góp phần hình thành lối sống xanh, tiêu dùng bền vững, ứng xử thân thiện với thiên nhiên.

Những năm gần đây, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trở thành hướng đi chiến lược của ngành. Hệ thống quan trắc tự động về chất lượng không khí, nguồn nước, chất thải được đầu tư, kết nối, giúp giám sát, cảnh báo môi trường chính xác, kịp thời. Các công cụ đánh giá tác động môi trường (EIA), cơ sở dữ liệu số hóa về tài nguyên và môi trường được vận hành, góp phần minh bạch thông tin và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Việc ứng dụng công nghệ mới trong xử lý rác thải, nước thải, khí thải cùng mô hình sản xuất nông nghiệp xanh đã giúp tiết kiệm chi phí, giảm phát thải, góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Cùng với đó, Việt Nam tích cực tham gia các công ước và hiệp định quốc tế về môi trường, biến đổi khí hậu và đa dạng sinh học như Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu, Nghị định thư Kyoto, Thỏa thuận Paris, Công ước Ramsar, Công ước CITES… Những cam kết này thể hiện rõ trách nhiệm quốc tế của Việt Nam, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm quản lý hiện đại, nâng cao năng lực quản lý môi trường quốc gia.

Với những nỗ lực và thành tích đạt được, Cục Môi trường đã vinh dự được Chủ tịch nước trao Huân chương Lao động hạng Nhì, Cờ thi đua của Thủ tướng Chính phủ cùng nhiều Bằng khen của Bộ trưởng Bộ TN&MT, Bộ NN&MT. Ngoài ra, nhiều tập thể, cá nhân trực thuộc Tổng cục (trước đây) và Cục Môi trường cũng được trao tặng các danh hiệu cao quý: 1 đồng chí nhận Huân chương Lao động hạng Nhì, 2 đồng chí nhận Huân chương Lao động hạng Ba, cùng nhiều bằng khen của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Thách thức mới – tư duy mới

Dù đạt nhiều kết quả quan trọng, công tác bảo vệ môi trường vẫn đối mặt với không ít thách thức: ô nhiễm tại một số khu vực nông thôn, làng nghề, khu chăn nuôi tập trung; biến đổi khí hậu, thiên tai ngày càng gay gắt; áp lực từ đô thị hóa và phát triển kinh tế gia tăng.

Trên bình diện quốc tế, Ngân hàng Thế giới dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu giai đoạn 2022–2030 chỉ đạt 2,2%/năm, mức thấp nhất trong ba thập niên. Toàn cầu hóa chậm lại do cạnh tranh chiến lược, xung đột khu vực, dịch bệnh; trong khi phát triển xanh trở thành xu thế tất yếu.