Trao đổi với phóng viên, ông Trần Anh Đức - Phó Trưởng Phòng Quản lý chất thải rắn, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM cho biết, trước đây, TP.HCM (cũ) mỗi ngày phát sinh khoảng 10.500 tấn rác thải sinh hoạt, Bình Dương (cũ) khoảng 2.000 tấn và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) khoảng 1.500 tấn. Sau sáp nhập, tổng lượng rác sinh hoạt của toàn thành phố đã tăng lên xấp xỉ 14.000 tấn/ngày, TP.HCM trở thành địa phương có lượng rác thải sinh hoạt lớn nhất cả nước.
"Trước đây chôn lấp còn đáp ứng được một phần nhu cầu thì nay phương thức này bộc lộ nhiều hạn chế như: tốn quỹ đất, phát sinh nguy cơ ô nhiễm môi trường và tạo áp lực lâu dài lên hạ tầng xử lí. Những năm qua, thành phố đặt mục tiêu nâng tỉ lệ xử lí rác bằng công nghệ đốt phát điện và tái chế lên mức 50%, sau đó hướng đến 80%. Tuy nhiên, lộ trình này chậm hơn so với kì vọng”, ông Đức nói.
Tổng lượng rác sinh hoạt của TP.HCM tăng lên xấp xỉ 14.000 tấn/ngày. Ảnh: Đình Du.
Cũng theo ông Đức, khó khăn lớn nhất xuất phát từ những vướng mắc liên quan đến thủ tục pháp lý và Quy hoạch điện VIII. Vì các nhà máy đốt rác phát điện không chỉ là công trình môi trường mà còn là một phần của hạ tầng năng lượng quốc gia, phải đáp ứng đồng thời các quy định về môi trường, xây dựng và quy hoạch điện. Thủ tục pháp lí và quy hoạch điện là nút thắt tiên quyết. Khi chưa gỡ được điểm nghẽn này, các nhà đầu tư dù có tiềm lực tài chính và công nghệ cũng không thể triển khai thi công trên thực địa.
Một trong những mô hình được TP. HCM nghiên cứu là khu liên hợp xử lí chất thải Nam Bình Dương. Điểm khác biệt mô hình này là gần như không còn chôn lấp rác tươi. Rác hữu cơ được sản xuất phân compost, phần còn lại được đốt thu hồi năng lượng và chỉ chôn lấp lượng tro xỉ không thể xử lí tiếp.
Ông Trần Anh Đức - Phó Trưởng Phòng Quản lý chất thải rắn, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. HCM thông tin về công tác xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại TP. HCM. Ảnh: Đình Du.
Ngoài ra, việc tái cấu trúc hệ thống xử lí chất thải không chỉ dừng ở xây dựng thêm các nhà máy mới mà còn phải thay đổi tư duy quản lí theo mô hình kinh tế tuần hoàn, trong đó phân loại rác tại nguồn, tái sử dụng và tái chế sẽ đóng vai trò trung tâm. TP. HCM đang triển khai 8 dự án nhà máy đốt rác phát điện, trong đó 3 dự án đang được thi công và dự kiến đưa vào vận hành trong thời gian tới.
Với số lượng rác thải sinh hoạt lớn mỗi ngày, việc chuyển từ chôn lấp sang đốt rác phát điện không chỉ là giải pháp giảm áp lực môi trường mà còn là bước đi chiến lược nhằm hình thành nền kinh tế tuần hoàn, tận dụng chất thải như một nguồn tài nguyên mới ở TP. HCM.
Nếu các dự án xử lý rác sinh hoạt triển khai đúng tiến độ, phân loại rác tại nguồn được thực hiện đồng bộ, TP.HCM sẽ có cơ sở để đạt mục tiêu xử lí trên 90% rác bằng công nghệ hiện đại vào năm 2030.