Chuyển đổi số từ dữ liệu: [Bài 4] Xây nền tảng số cho thị trường carbon

Ngành nông nghiệp và môi trường đang tập trung chuẩn hóa, kết nối và khai thác các cơ sở dữ liệu, đổi mới phương thức quản lý và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10/2026 với chủ đề “Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất”, báo Nông nghiệp và Môi trường đăng tải chuyên đề “Chuyển đổi số từ dữ liệu” làm rõ vai trò của dữ liệu trong đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả điều hành, khai thác tốt hơn các nguồn lực và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Bước chuyển quản trị dựa trên dữ liệu

Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã xây dựng và đưa vào vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Tháng 6/2026, hệ thống bắt đầu vận hành song song với sàn giao dịch carbon trong nước. Đây có thể xem là một bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của ngành nông nghiệp và môi trường, góp phần hiện đại hóa công tác quản lý nhà nước về ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam.

Giao diện hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Ảnh: Khánh Ly.

Theo ông Nguyễn Thành Công, Phó Trưởng phòng Thị trường carbon (Cục Biến đổi khí hậu), hệ thống giúp chuyển đổi phương thức quản lý từ các quy trình hành chính truyền thống sang môi trường số. Thông qua hệ thống, dữ liệu về hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon và các tổ chức tham gia thị trường được quản lý tập trung, thống nhất trên một nền tảng số. Dữ liệu bảo đảm tính chính xác, minh bạch, khả năng truy xuất và kiểm soát lịch sử biến động.

Đặc biệt, Hệ thống đăng ký quốc gia là một cấu phần quan trọng trong hạ tầng số phục vụ vận hành thị trường carbon Việt Nam, đóng vai trò kết nối giữa công tác quản lý nhà nước với các hoạt động lưu ký, giao dịch và thanh toán hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon.

“Việc xây dựng hệ thống không chỉ đáp ứng yêu cầu vận hành thị trường carbon trong nước mà còn tạo nền tảng để từng bước kết nối, trao đổi dữ liệu với các cơ chế hợp tác quốc tế về carbon theo Điều 6 Thỏa thuận Paris. Qua đó, hỗ trợ thực hiện các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, chuyển đổi xanh và cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam”, ông Nguyễn Thành Công chia sẻ.

Các nghiệp vụ chính của hệ thống

Hệ thống đăng ký quốc gia phục vụ quản lý tập trung, thống nhất các nghiệp vụ liên quan đến đăng ký, cấp mã, theo dõi quyền sở hữu, chuyển giao và sử dụng hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon theo quy định của pháp luật.

Cục Biến đổi khí hậu tập huấn cho các tổ chức, doanh nghiệp về tham gia thị trường carbon. Ảnh: Trung Nguyên. 

Trước hết, hệ thống thực hiện việc đăng ký, thiết lập và quản lý tài khoản điện tử cho các cơ quan, tổ chức tham gia thị trường carbon. Trong đó bao gồm việc quản lý thông tin chủ tài khoản, kiểm soát các nghiệp vụ và theo dõi số dư hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon trên từng tài khoản. Các hoạt động này được thực hiện trên môi trường điện tử, góp phần đơn giản hóa quy trình đăng ký, tăng cường khả năng kiểm soát và nâng cao hiệu quả xử lý nghiệp vụ.

Đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, hệ thống thực hiện việc đăng ký và ghi nhận thông tin về hạn ngạch được phân bổ, tín chỉ carbon đủ điều kiện đăng ký; cấp mã, quản lý số lượng, trạng thái và lịch sử biến động của từng đơn vị carbon.

Thông qua việc quản lý tập trung thống nhất, hệ thống cho phép theo dõi các đơn vị hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon trong suốt quá trình tồn tại và sử dụng. Qua đó, bảo đảm tính minh bạch, khả năng truy xuất và hạn chế nguy cơ ghi nhận trùng lặp, sử dụng một đơn vị carbon nhiều lần.

Ví dụ minh họa thông tin hiển thị số sê-ri hạn ngạch phát thải của tổ chức/doanh nghiệp. Ảnh: VNEEC.

Bên cạnh đó, hệ thống hỗ trợ thực hiện các nghiệp vụ liên quan đến ký gửi, rút ký gửi, chuyển giao quyền sở hữu ngoài sàn, sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ phát thải, nộp trả , chuyển giao, vay mượn hạn ngạch phát thải khí nhà kính theo quy định.

Hệ thống được kết nối, trao đổi dữ liệu với các hệ thống lưu ký, giao dịch và thanh toán để bảo đảm sự đồng bộ giữa thông tin đăng ký và hoạt động giao dịch trên thị trường carbon trong nước.

Ngoài các nghiệp vụ nêu trên, hệ thống còn cung cấp chức năng tra cứu, tổng hợp, thống kê và báo cáo dữ liệu về tình hình đăng ký và sử dụng hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon. Các chức năng này hỗ trợ cơ quan quản lý nhà nước theo dõi tình hình vận hành thị trường, kiểm tra, đối chiếu thông tin, giám sát việc thực hiện nghĩa vụ tuân thủ của các cơ sở phát thải. Dữ liệu cũng phục vụ công tác hoạch định, điều hành chính sách về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam.

Từng bước chuẩn bị cho vận hành chính thức thị trường carbon

Theo ông Nguyễn Thành Công, thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục tập trung hoàn thiện, nâng cấp và mở rộng các chức năng của Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Mục tiêu hướng tới vận hành hệ thống ổn định, an toàn, hiệu quả và đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường carbon Việt Nam trong từng giai đoạn.

Nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và các tổ chức tham gia thị trường, trước mắt, Bộ sẽ tập trung hoàn thiện các chức năng nghiệp vụ, tối ưu hóa quy trình đăng ký, quản lý tài khoản và xử lý dữ liệu trên môi trường điện tử; tổ chức cập nhật đầy đủ thông tin về tín chỉ carbon đủ điều kiện đăng ký. Đồng thời, tiếp tục rà soát, đơn giản hóa các quy trình, thủ tục liên quan, tăng cường ứng dụng các giải pháp xác thực điện tử.

Song song với đó, Bộ sẽ nghiên cứu và phát triển các công cụ khai thác, phân tích, giám sát dữ liệu, từng bước ứng dụng các công nghệ số hiện đại. Công tác bảo đảm an toàn, an ninh thông tin, bảo vệ dữ liệu và duy trì hoạt động liên tục của hệ thống cũng sẽ được chú trọng, đáp ứng yêu cầu quản lý một hạ tầng số quan trọng của thị trường carbon quốc gia.

Trong giai đoạn tiếp theo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống để chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho việc vận hành chính thức thị trường carbon từ năm 2029.

Các chức năng phục vụ quản lý hoạt động trao đổi, chuyển giao quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính sẽ được mở rộng hơn, từng bước nâng cao khả năng tương thích và kết nối với các hệ thống đăng ký quốc tế theo Điều 6 Thỏa thuận Paris. Mặt khác vẫn bao đảm phù hợp với quy định pháp luật và các cam kết quốc tế của Việt Nam.

Song song với việc hoàn thiện hạ tầng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ đồng hành sát sao cùng các đơn vị, doanh nghiệp qua các chương trình tập huấn và hướng dẫn thao tác trực tiếp trên hệ thống. Điều này giúp các bên sớm làm chủ công nghệ, bảo đảm việc quản trị phát thải được số hóa đồng bộ ngay từ đầu. Một nền tảng quản lý carbon hiện đại, minh bạch, an toàn sẽ góp phần phát triển thị trường carbon Việt Nam hiệu quả, thúc đẩy chuyển đổi kinh tế carbon thấp.