Dữ liệu phát thải khí nhà kính là căn cứ để phân bổ hạn ngạch phát thải cho cơ sở. Ảnh: Khánh Ly.
Tiêu chí xác định các cơ sở được phân bổ hạn ngạch
Tháng 2/2026, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho năm 2025-2026 tại Quyết định số 263/QĐ-TTg. Đây là căn cứ để ngay sau đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phân bổ hạn ngạch cho từng cơ sở tại Quyết định số 699/QĐ-BNNMT.
Theo TS. Lương Quang Huy, Trưởng phòng Quản lý phát thải khí nhà kính và Bảo vệ tầng ô-dôn (Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), việc xác định hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho từng cơ sở không phải là một phép tính đơn giản mà là sự tổng hòa của nhiều dữ liệu lịch sử và dự báo tương lai.
Đầu tiên, cơ sở phải nằm trong danh mục các lĩnh vực và cơ sở phát thải khí nhà kính bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính do Thủ tướng Chính phủ ban hành và đã hoạt động thương mại từ ngày 1/1/2022. Cơ quan quản lý sẽ căn cứ vào sản lượng sản phẩm trung bình của doanh nghiệp trong ba năm liên tiếp 2022, 2023 và 2024 để thiết lập một nền tảng thực tế. Đi kèm với đó là việc xem xét mức phát thải khí nhà kính trên một đơn vị sản phẩm của chính cơ sở đó trong cùng giai đoạn.
Mặt khác, cơ sở được lựa chọn cũng phải đảm bảo tính đại diện đặc thù công nghệ của từng ngành và khả năng kiểm soát phát thải khí nhà kính cao nhất. Cụ thể, ngành nhiệt điện là các nhà máy nhiệt điện than, dầu và khí. Ngành sắt thép chỉ tập trung vào các cơ sở sản xuất thép thô, trong khi ngành xi măng chỉ chọn cơ sở có hoạt động sản xuất clanhke.
Chia sẻ trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý
Ông Huy cho biết, mô hình quản lý trong giai đoạn thí điểm 2025-2026 thể hiện rõ nét sự phối hợp chặt chẽ, đa ngành giữa các cơ quan quản lý nhà nước nhằm đảm bảo tính công bằng, minh bạch và hiệu quả cao nhất.
Trong hệ thống này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đóng vai trò chủ trì, điều phối tổng thể, phân chia hạn ngạch phát thải cho từng cơ sở, hướng dẫn triển khai, tổ chức đánh giá sát sao và tổng kết quá trình thí điểm. Những bài học thực tiễn sẽ căn cứ để Bộ NN-MT đề xuất hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật về kiểm kê và phân bổ hạn ngạch, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho thị trường các-bon trong tương lai.
Đối tượng tham gia đợt thí điểm gồm 110 cơ sở của 92 doanh nghiệp ở ba lĩnh vực có cường độ phát thải khí nhà kính cao nhất là nhiệt điện, sản xuất sắt thép và sản xuất xi măng.
Song hành, Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng giữ vai trò giám sát và đánh giá chuyên ngành đối với các cơ sở thuộc phạm vi quản lý. Các doanh nghiệp không chỉ nhận được sự hướng dẫn sâu sát về mặt kỹ thuật, công nghệ sản xuất mà còn phải tuân thủ nghiêm túc các cam kết về bảo vệ môi trường.
Ông Huy lưu ý, danh mục các cơ sở phải thực hiện kiểm kê không cố định mà sẽ được rà soát, cập nhật định kỳ 2 năm một lần. Những cơ sở hiện chưa phải kiểm kê hoặc mới đi vào vận hành thương mại sau ngày 1/1/2022 cần chủ động xây dựng hệ thống dữ liệu ngay từ bây giờ để sẵn sàng cho kỳ phân bổ tiếp theo giai đoạn 2027-2028.
Cơ quan có thẩm quyền cần xây dựng cơ chế quản lý linh hoạt trong việc quy định ngưỡng phát thải khí nhà kính đối với các đối tượng thuộc danh mục cơ sở phải kiểm kê. Đồng thời, việc rà soát và xác lập hạn ngạch phát thải cho các cơ sở phát thải khí nhà kính lớn phải đảm bảo tính hợp lý, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn lực trong việc chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh và bền vững.