Sáng 17/6, tại buổi họp báo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn Đặng Thanh Mai cho biết, hiện tượng El Nino đã chính thức hình thành trên khu vực xích đạo trung tâm Thái Bình Dương và đang có xu hướng tiếp tục phát triển mạnh trong những tháng tới.
Các mô hình dự báo khí hậu trong nước và quốc tế cho thấy El Nino gần như chắc chắn duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh lên trong nửa cuối năm và có thể kéo dài sang đầu năm 2027. Đáng chú ý, xác suất xuất hiện El Nino rất mạnh hiện ở mức 60-65%, với diễn biến được đánh giá tương đồng sự kiện 2015-2016, một trong những đợt mạnh nhất kể từ năm 1950.
Theo Cục Khí tượng Thủy văn, quá trình hình thành El Nino năm 2026 diễn ra tương đối nhanh. Theo số liệu quan trắc, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 đã đạt ngưỡng +0,5 độ C vào tháng 5 và tăng lên khoảng +0,7 độ C vào đầu tháng 6, cho thấy El Nino đã chính thức hình thành.
So với diễn biến thông thường, thời gian chuyển từ trạng thái trung tính sang El Nino được đánh giá là khá ngắn, phản ánh sự ấm lên nhanh của vùng trung tâm Thái Bình Dương và sự tương tác thuận lợi giữa đại dương và khí quyển. Đây là điều kiện thuận lợi để El Nino tiếp tục phát triển mạnh trong thời gian tới.
Các dự báo hiện nay cho thấy El Nino đã hình thành và duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh thêm từ nay đến cuối năm 2026 và có thể kéo dài sang đầu năm 2027. Hiện nay, xác suất xuất hiện El Nino với cường độ rất mạnh là khoảng 60-65%, có diễn biến tương tự El Nino năm 2023 và có cường độ tương đương sự kiện El Nino 2015-2016, đồng thời có thể nằm trong nhóm các đợt El Nino mạnh nhất kể từ năm 1950.
Bà Đặng Thanh Mai cho biết, xác suất xuất hiện El Nino rất mạnh hiện ở mức 60-65%, với diễn biến được đánh giá tương đồng sự kiện 2015-2016, một trong những đợt mạnh nhất kể từ năm 1950. Ảnh: TG.
Nếu kịch bản này xảy ra, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, số đợt không khí lạnh giảm, lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng, đặc biệt tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong các tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027.
Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam thường ít hơn trong các năm El Nino, nhưng vẫn có thể xuất hiện các cơn bão rất mạnh và gây thiệt hại lớn. Vì vậy, không thể chủ quan với nguy cơ thiên tai trong thời gian tới.
Nhìn lại lịch sử, các đợt El Nino mạnh thường để lại những tác động rất rõ nét đối với thời tiết, khí hậu và thiên tai ở Việt Nam. Gần đây nhất là đợt El Nino 2015 - 2016, được đánh giá là một trong những sự kiện khả năng phát triển thành El Nino rất mạnh và những nguy cơ đối với Việt Nam mạnh nhất kể từ năm 1950, có cường độ tương đương các đợt El Nino mạnh đã từng xảy ra vào các năm 1982 - 1983 và 1997 - 1998.
Tác động nổi bật nhất trong giai đoạn 2015 - 2016 là tình trạng nắng nóng kéo dài và khốc liệt. Năm 2015 ghi nhận một mùa nắng nóng diện rộng đặc biệt gay gắt. Đợt nắng nóng dài nhất năm tại khu vực ven biển Trung Bộ đã vượt qua kỷ lục năm 2014, kéo dài tới 32 ngày ở Nam Trung Bộ, 36 ngày ở Trung Trung Bộ và 39 ngày ở Bắc Trung Bộ. Trong đợt nắng nóng này, nhiệt độ cao nhất tại Bắc Trung Bộ phổ biến từ 39 - 41 độ C, trong đó nhiệt độ cao nhất năm 2015 được ghi nhận tại trạm Con Cuông (Nghệ An) lên tới 42,7 độ C vào ngày 30/5.
Cùng với đó, lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng đã dẫn đến tình trạng hạn hán nghiêm trọng. Từ cuối năm 2015 sang đầu năm 2016, lượng mưa suy giảm kéo dài khiến dòng chảy trên nhiều hệ thống sông ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ thiếu hụt đáng kể. Xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm, lấn sâu vào nội đồng và gây nhiều khó khăn cho sản xuất nông nghiệp cũng như đời sống người dân.
Trong khi đó, hoạt động bão trên Biển Đông có xu hướng giảm rõ rệt. Năm 2015 chỉ ghi nhận 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, tương đương khoảng 50% so với trung bình nhiều năm. Trong số đó chỉ có 2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta và cường độ khi đổ bộ không mạnh, chủ yếu gây gió cấp 7-8.
Những diễn biến trong giai đoạn 2015 - 2016 cho thấy tác động đáng lo ngại nhất của El Nino đối với Việt Nam thường là nắng nóng kéo dài, thiếu hụt mưa, hạn hán và xâm nhập mặn; trong khi số lượng bão có xu hướng giảm so với trung bình nhiều năm.
Dự báo nền nhiệt độ tại các khu vực trên phạm vi toàn quốc trong các tháng cuối năm 2026 sẽ cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 - 1,5 độ C; riêng giai đoạn tháng 10 - 12/2026 nhiệt độ có thể cao hơn từ 1 - 2 độ C. Do vậy, trong các tháng còn lại của mùa hè năm 2026, khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ có khả năng xuất hiện nhiều đợt nắng nóng hơn trung bình nhiều năm và có thể ghi nhận các giá trị nhiệt độ vượt lịch sử.
Bên cạnh đó, El Nino thường gây thiếu hụt lượng mưa trên hầu hết các vùng của cả nước, phổ biến từ 25 - 50%, rõ rệt nhất tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ. Vì thế, nguy cơ xảy ra khô hạn cục bộ hoặc trên diện rộng là rất cao, đặc biệt tại những khu vực có nhu cầu sử dụng nước lớn cho sản xuất và sinh hoạt.
Tuy vậy, trong điều kiện El Nino, mặc dù lượng mưa có xu thế giảm nhưng vẫn có thể xuất hiện những hiện tượng mưa cực đoan và thiết lập các kỷ lục mới về lượng mưa trong thời gian ngắn. Thực tế cho thấy, trận mưa lớn lịch sử xảy ra tại Quảng Ninh vào cuối tháng 7/2015 diễn ra trong điều kiện El Nino. Tương tự, đợt lũ lớn, lũ lịch sử tại các tỉnh Quảng Nam - Quảng Ngãi vào cuối tháng 9/2009 sau bão số 9 (Ketsana) cũng xảy ra trong bối cảnh El Nino hoạt động.
Những diễn biến trên cho thấy El Nino không chỉ làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn mà vẫn có thể xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan nguy hiểm như mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất và bão mạnh.
Cục Khí tượng Thủy văn đang tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến của hiện tượng El Nino, tăng cường công tác dự báo, cảnh báo và cung cấp thông tin kịp thời tới các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và người dân nhằm chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.