Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, tổng lượng mưa trên phần lớn cả nước thiếu hụt đáng kể so với trung bình nhiều năm, song các đợt mưa lớn diện rộng và mưa cực đoan trên phạm vi hẹp vẫn xuất hiện, vượt giá trị lịch sử quan trắc.
Mưa hàng trăm mm trong một ngày
Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết, tổng lượng mưa từ tháng 6 đến giữa tháng 8 phổ biến ở mức thấp hơn trung bình nhiều năm (TBNN), nhưng có sự phân hóa theo khu vực địa lý và thời gian. Đáng chú ý, lượng mưa không phân bổ đều trong tháng mà tập trung vào các đợt mưa lớn cực đoan. Một số nơi xuất hiện ngày có lượng mưa lớn lên tới 100-200 mm, làm gia tăng đột biến tổng lượng mưa tháng.
Trong tháng 6/2026, tình trạng thiếu hụt mưa diễn ra trên hầu khắp cả nước với tổng lượng mưa phổ biến thấp hơn trung bình nhiều năm từ 15-50%. Tình trạng khô hạn thể hiện rõ nét nhất tại khu vực Trung Bộ và một phần cao nguyên Trung Bộ. Các địa phương từ Thanh Hóa đến TP. Đà Nẵng và khu vực phía tây từ Quảng Ngãi đến Gia Lai ghi nhận mức thiếu hụt sâu từ 55-90% so với TBNN.
Ngược lại với bức tranh chung, vùng núi phía Đông Bắc Bộ có lượng mưa vượt từ 30-55% so với cùng kỳ. Một số điểm quan trắc ghi nhận lượng mưa ngày trong tháng 6 vượt kỷ lục, điển hình tại Nguyên Bình (Cao Bằng) mưa 233 mm trong ngày 26/6 (giá trị lịch sử là 131 mm).
Sang tháng 7/2026, mưa tăng lên rõ rệt và diện nắng hạn thu hẹp lại. Trên cả nước, tổng lượng mưa ở các khu vực ở mức xấp xỉ đến thấp hơn TBNN khoảng 15-30%. Đáng chú ý, mưa tập trung nhiều tại khu vực phía Bắc, khi toàn bộ vùng núi Bắc Bộ, đồng bằng Bắc Bộ, dải từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh cùng phần phía bắc cao nguyên Trung Bộ có tổng lượng mưa cao hơn TBNN từ 10-30%, có nơi vượt trên 30%.
Đáng lưu ý, đợt mưa ở Bắc Bộ từ ngày 27/7 đến 7/8 có tổng lượng mưa cả đợt phổ biến từ 150-300 mm, có nơi trên 350 mm. Đặc biệt tại Quảng Ninh xuất hiện những điểm mưa lớn trên 500 mm tại Móng Cái, Quảng Hà, đảo Cô Tô.
Khu vực Bắc Bộ ghi nhận 9 đợt mưa lớn diện rộng trong hơn 2 tháng qua. Ảnh tạo bởi AI.
Đến nửa đầu tháng 8/2026, hình thế thời tiết ít mưa quay trở lại bao trùm gần như toàn bộ lãnh thổ với mức hụt mưa phổ biến từ 20-80%, cá biệt có nơi thiếu hụt trên 90% như duyên hải Nam Trung Bộ.
Tuy nhiên, thời kỳ này lại ghi nhận sự xuất hiện các đợt mưa cực đoan cục bộ tại miền Trung. Một số trạm khí tượng ghi nhận lượng mưa cao hơn TBNN từ 20-70%, đặc biệt đột biến tại trạm Quảng Ngãi (cao gấp 2,3 lần) và trạm Khe Sanh - Quảng Trị (cao gấp 4,6 lần).
Thực tế đã ghi nhận những đợt mưa chỉ kéo dài trong 2-3 giờ nhưng lượng mưa đã vượt trên 100 mm, thậm chí đạt gần 200 mm. Lượng mưa dồn dập này là nguyên nhân chính kích hoạt lũ quét và sạt lở đất nghiêm trọng tại các khu vực vùng núi trong thời gian qua.
Theo ông Mai Văn Khiêm, tính chất cực đoan của chế độ mưa mùa hè 2026 thể hiện ở việc hàng loạt trạm khí tượng trên toàn quốc đã quan trắc được các giá trị lượng mưa ngày cực đại và tổng lượng mưa tháng vượt giá trị lịch sử từng được ghi nhận trong cùng thời kỳ. Sự đan xen giữa thiếu hụt tổng lượng và mưa cực đoan cường độ lớn tiếp tục là thách thức lớn cho công tác dự báo và quản lý tài nguyên nước.
El Niño gây thiếu hụt lượng mưa, nguy cơ khô hạn
Về dự báo khí hậu Việt Nam trong giai đoạn từ tháng 9/2026 đến tháng 2/2027, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia nhận định, hiện tượng ENSO duy trì trạng thái El Niño với cường độ rất mạnh, khả năng đạt đỉnh vào giai đoạn tháng 10-12. Trong 6 tháng tới, sóng to, gió lớn do bão kết hợp với các đợt gió mùa đông bắc và tây nam vẫn đe dọa an toàn hàng hải. Trong khi đó, nguy cơ lớn nhất trên đất liền là tình trạng thiếu hụt nguồn nước mặt, hạn hán và xâm nhập mặn sớm tại khu vực miền Trung, cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ do mùa mưa kết thúc sớm và thiếu hụt lượng mưa kéo dài sang đầu năm 2027.
Dưới sự chi phối của El Niño, nền nhiệt độ trung bình trên toàn quốc liên tục cao hơn so với TBNN. Cụ thể, trong mùa thu đông (tháng 9-11/2026), nhiệt độ phổ biến cao hơn từ 0,5-2 độ C, nắng nóng diện rộng vẫn duy trì nhiều ngày tại miền Trung trong tháng 9.
Bước sang mùa đông xuân (tháng 12/2026-2/2027), nền nhiệt duy trì ở mức cao hơn từ 0,5-1,5 độ C ở phía Bắc và 1,5-2 độ C tại cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ. Không khí lạnh vào đầu và giữa mùa đông có xu hướng yếu hơn bình thường, khiến các đợt rét đậm, rét hại xuất hiện muộn và có số ngày ít hơn TBNN.
Lũ quét, sạt lở đất tại xã Xuân Giang (Tuyên Quang) đầu tháng 8/2026 khiến nhiều hộ dân phải di dời khẩn cấp. Ảnh: Đào Thanh.
Về xu thế lượng mưa, tại Bắc Bộ, lượng mưa trong tháng 10 và 11 có xu hướng cao hơn TBNN từ 5-30%. Tại Trung Bộ, dự báo thời kỳ từ tháng 9-11/2026 ghi nhận sự thiếu hụt mưa đáng kể ngay trong chính mùa mưa lũ; đặc biệt từ tháng 10-11 thiếu hụt từ 20-40% so với TBNN. Mùa mưa tại cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có dấu hiệu kết thúc sớm từ cuối tháng 10.
Sang giai đoạn từ tháng 12/2026 đến tháng 2/2027, cả nước bước vào chu kỳ khô hạn rõ rệt, lượng mưa phổ biến thấp hơn TBNN từ 5-20 mm, ngoại trừ Bắc Bộ xấp xỉ TBNN. Khu vực duyên hải Nam Trung Bộ được dự báo thiếu hụt từ 40-100 mm trong tháng 12; cao nguyên Trung Bộ, Nam Bộ và vùng hạ lưu sông Mê Kông hầu như không mưa trong các tháng 1 và 2/2027, gây tác động lớn đến nguồn nước và ảnh hưởng xấu đến các hoạt động của đời sống, sản xuất.
Đối với các hình thái thời tiết nguy hiểm, số lượng bão/áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông thấp hơn TBNN. Cụ thể, giai đoạn tháng 9-11/2026 chỉ có khoảng 3-5 cơn hoạt động trên biển, trong đó có 1-2 cơn đổ bộ Việt Nam.
Giai đoạn tháng 12/2026-2/2027, bão/áp thấp nhiệt đới hoạt động rất ít, chỉ 1-2 cơn trên biển và ít có khả năng đổ bộ.
Cơ quan khí tượng thủy văn đặc biệt lưu ý, mặc dù bão và tổng lượng mưa có xu hướng giảm, song các đợt mưa lớn cực đoan cục bộ, dông, lốc sét, mưa đá và gió giật mạnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện rải rác trên phạm vi cả nước. Rét đậm, rét hại, sương muối, băng giá… ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và cây trồng, vật nuôi…
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thời tiết, khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp với nhiều hình thái nguy hiểm, cực đoan như nắng nóng, mưa lớn trong thời gian ngắn, lũ quét, sạt lở đất… Do đó, các bộ, ngành và địa phương cần thường xuyên cập nhật các bản tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn ngắn hạn từ 1-3 ngày. Việc này giúp kịp thời điều chỉnh kế hoạch sản xuất và triển khai phương án ứng phó phù hợp. Đặc biệt, cần chú trọng phương án vận hành hồ chứa nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho công trình lẫn vùng hạ du, đồng thời bảo vệ các hoạt động sản xuất và đời sống dân sinh.