Thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn trong bảo vệ môi trường

Sáng 5/6, tại Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu năm 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động”.

Diễn đàn là hoạt động trọng tâm hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới 5/6, Ngày Đại dương thế giới 8/6, Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026; đồng thời là không gian đối thoại chính sách quan trọng, kết nối cơ quan quản lý nhà nước, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp, chuyên gia và nhà khoa học nhằm trao đổi, đề xuất các giải pháp thực chất cho công tác bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Từ chính sách đến hành động vì môi trường

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh đây không chỉ là một sự kiện hưởng ứng các ngày môi trường quốc tế, mà còn là diễn đàn đối thoại chính sách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen.

Theo Thứ trưởng, thế giới đang đối mặt với những áp lực ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, suy giảm đa dạng sinh học và cạn kiệt tài nguyên. Những thách thức này không còn là nguy cơ xa vời mà đã và đang tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế, chất lượng sống và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.

Trong bối cảnh đó, thông điệp toàn cầu về “chung tay hành động vì khí hậu” không chỉ dừng lại ở cam kết mà đòi hỏi hành động cụ thể, thực chất và có thể đo lường được. Đối với Việt Nam, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là lựa chọn chiến lược nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thứ trưởng thẳng thắn nhìn nhận, dù đã đạt nhiều kết quả quan trọng trong hoàn thiện thể chế, chính sách, nhưng khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn vẫn còn lớn. Nhiều quy định dù tiến bộ nhưng khi triển khai còn gặp vướng mắc; trong khi đó, các vấn đề môi trường như ô nhiễm không khí, chất thải, suy giảm chất lượng môi trường vẫn tiếp tục gia tăng.

Chính vì vậy, việc lựa chọn chủ đề “Từ chính sách đến hành động” mang ý nghĩa xuyên suốt: không chỉ dừng ở xây dựng chính sách mà phải tổ chức thực thi hiệu quả, đưa chính sách đi vào cuộc sống, tạo chuyển biến thực chất.

Đổi mới tư duy quản lý, kiến tạo phát triển xanh

Trong bối cảnh Bộ đang nghiên cứu sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường 2020, Thứ trưởng Lê Công Thành khẳng định: Đây là thời điểm then chốt để hoàn thiện thể chế, bảo đảm thích ứng với yêu cầu phát triển mới. Theo đó, chính sách không chỉ dừng ở kiểm soát ô nhiễm mà cần mở rộng sang kiến tạo hành lang pháp lý cho chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, quản lý phát thải khí nhà kính và hình thành thị trường carbon.

Quán triệt chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong bài viết “Vì một nền văn minh sinh thái, một Việt Nam xanh và một đại dương hoà bình, bền vững” nhân Ngày Môi trường thế giới (5/6) và Ngày Đại dương thế giới (8/6) trong đó nhấn mạnh "bảo vệ môi trường phải được đặt ở vị trí trung tâm, gắn với an ninh quốc gia và an ninh con người", trên tinh thần đó, Thứ trưởng đề nghị các đại biểu tại Diễn đàn tập trung góp ý vào những nội dung cốt lõi, đặc biệt là hoàn thiện thể chế theo hướng minh bạch, khả thi, giảm chi phí tuân thủ nhưng vẫn bảo đảm hiệu lực quản lý.

Đáng chú ý, cần thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi phương thức quản lý từ tiền kiểm sang quản lý rủi ro có kiểm soát, tăng cường hậu kiểm dựa trên dữ liệu số và hệ thống quan trắc thời gian thực. Đây được xem là giải pháp căn cơ nhằm thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn, nâng cao hiệu quả thực thi và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, Diễn đàn cần nhận diện rõ các vấn đề môi trường cấp bách, nhất là ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn - một thách thức không chỉ về môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và chất lượng tăng trưởng. Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu tiếp cận đồng bộ, từ quy hoạch đô thị, phát triển giao thông xanh, kiểm soát phát thải công nghiệp đến thay đổi hành vi sản xuất và tiêu dùng.

Một nội dung quan trọng khác là thúc đẩy giảm phát thải khí nhà kính hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Để đạt được mục tiêu này, cần làm rõ vai trò của từng chủ thể - từ Nhà nước, địa phương đến doanh nghiệp và cộng đồng; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả, huy động nguồn lực tài chính, công nghệ và tri thức.

Thứ trưởng cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp trong chuyển đổi xanh, thực hiện các tiêu chuẩn ESG và đổi mới công nghệ; vai trò của địa phương trong tổ chức thực thi; và vai trò của người dân trong thay đổi hành vi tiêu dùng, cùng tham gia bảo vệ môi trường.

Thể chế phải đi trước, thực thi phải quyết liệt

Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh: bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ lâu dài, phức tạp nhưng cũng là cơ hội để Việt Nam đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.

Thông điệp xuyên suốt được đưa ra là phải chuyển mạnh từ tư duy sang hành động, từ cam kết sang thực thi; trong đó, thể chế phải đi trước một bước, nhưng hiệu quả thực thi mới là yếu tố quyết định. Pháp luật không được trở thành rào cản, mà phải là động lực thúc đẩy phát triển xanh và bền vững.

Thứ trưởng bày tỏ tin tưởng rằng, với tinh thần trách nhiệm, sự chia sẻ thẳng thắn và các đề xuất tâm huyết của các đại biểu, Diễn đàn sẽ đưa ra nhiều khuyến nghị chính sách thiết thực, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh, tuần hoàn và phát thải thấp.

Diễn đàn vì thế không chỉ là nơi trao đổi, mà còn là điểm khởi đầu cho những hành động cụ thể, tạo chuyển biến thực chất trong công tác bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời gian tới.

Nguyễn Thủy - Khương Trung