Net Zero với giao thông xanh: [Bài 4] 'Trục xương sống' đường sắt đô thị

Chia sẻ với Báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Nguyễn Văn Ngọc, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội (Hà Nội Metro) đã phân tích vai trò của các tuyến tàu điện hiện hữu trong lộ trình kết nối đa phương thức vận tải, nhằm tối ưu hóa mục tiêu chuyển đổi xanh cho giao thông Thủ đô.

Ông Nguyễn Văn Ngọc, Phó Tổng Ciám đốc Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội (Hà Nội Metro). Ảnh: Hồng Lĩnh.

Thưa ông, hệ thống đường sắt đô thị của Hà Nội Metro đã và đang đóng góp cụ thể như thế nào vào mục tiêu giảm phát thải giao thông của Thủ đô?

Đóng góp rõ nét nhất của đường sắt đô thị vào việc giảm phát thải khí nhà kính chính là thu hút hành khách sử dụng phương tiện vận tải hành khách công cộng trong thời gian qua. Kết quả bước đầu, từ thời điểm đưa các tuyến đường sắt đô thị vào vận hành khai thác đến hết tháng 7/2026, hai tuyến đường sắt đô thị đã vận chuyển hơn 67 triệu lượt hành khách. Trong đó, tuyến 2A Cát Linh - Hà Đông vận chuyển trên 53 triệu lượt hành khách; tuyến 3.1 đoạn Nhổn - Cầu Giấy vận chuyển trên 14 triệu lượt.

Vào các ngày thường, tuyến 2A vận chuyển bình quân từ 48.000 - 50.000 lượt khách/ngày, tuyến 3.1 từ 28.000 - 30.000 lượt khách/ngày. Tỷ lệ hành khách đi lại thường xuyên bằng vé tháng đạt bình quân 70% mỗi ngày, đặc biệt trong giờ cao điểm, con số này vượt 85%.

Kết quả khảo sát năm 2024 của Trường Đại học Giao thông vận tải cho thấy, trên 60% hành khách sử dụng xe máy và 18% có ô tô con có cùng hành trình đã chủ động lựa chọn đường sắt đô thị làm phương tiện đi lại. Việc một lượng lớn người dân chuyển đổi thói quen từ sử dụng phương tiện cá nhân sang phương tiện công cộng góp phần giảm áp lực giao thông trên hành lang trục đường, giảm ùn tắc, tai nạn giao thông, ô nhiễm môi trường.

Song song với giảm phát thải trực tiếp, Hanoi Metro triển khai các giải pháp giảm phát thải gián tiếp như: Đẩy mạnh số hóa quy trình, áp dụng vé điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và tối ưu hóa biểu đồ chạy tàu để nâng cao hiệu quả vận hành. 

Trong thời gian tới, khi mạng lưới đường sắt đô thị được hoàn thiện và kết nối đồng bộ, chúng tôi tin rằng tỷ lệ người dân sử dụng vận tải công cộng sẽ tiếp tục gia tăng. Vai trò của Hà Nội Metro trong việc giảm phát thải, cải thiện chất lượng không khí và đóng góp vào mục tiêu phát triển xanh của Hà Nội sẽ ngày càng rõ nét hơn, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.

Để metro thực sự là "xương sống" của giao thông xanh, việc kết nối hạ tầng tiếp cận ga (xe buýt, bãi đỗ xe cá nhân, phương tiện trung chuyển) đang được Hà Nội Metro xử lý ra sao?

Theo tiêu chuẩn quốc tế, đường sắt đô thị là loại hình vận tải khối lượng lớn với năng lực vận chuyển có thể đạt tới 20.000 hành khách/giờ/hướng. Tuy nhiên, metro chỉ phát huy tối đa hiệu quả xanh khi hành khách có một hành trình liền mạch từ điểm xuất phát đến điểm đến cuối cùng. Do vậy, Hà Nội Metro luôn ưu tiên tăng cường kết nối hạ tầng xung quanh nhà ga, tạo điều kiện cho các phương tiện giao thông công cộng, xe công nghệ.

Thực tế hiện nay, xung quanh các nhà ga có rất ít các điểm có thể bố trí làm bãi đỗ xe phương tiện cá nhân cho hành khách. Để chủ động khắc phục, Hà Nội Metro đã phối hợp với các cơ quan đơn vị liên quan rà soát, bố trí các điểm dừng xe buýt để hành khách thuận tiện trong việc trung chuyển, tiếp cận. Bên cạnh đó, phối hợp với các đơn vị vận tải xe công nghệ như Grab, Be và Green SM triển khai nhiều chương trình ưu đãi dành cho hành khách kết nối từ metro.

Đường sắt đô thị góp phần tăng vận tải hành khách công cộng, giảm phương tiện cá nhân. Ảnh: VGP.

Chúng tôi cũng phối hợp với TNGo để bổ sung thêm xe đạp công cộng và xe máy điện tại các khu vực nhà ga, giúp người dân dễ dàng tiếp cận những quãng đường ngắn từ ga đến nơi làm việc, học tập hoặc khu dân cư, đồng thời phối hợp với nhiều đơn vị để từng bước hình thành hệ sinh thái giao thông công cộng kết nối đồng bộ. Các đơn vị vận tải thời gian tới sẽ ra mắt dịch vụ chuyến đi liên hoàn giúp hành khách có hành trình liền mạch từ điểm xuất phát đến điểm đến cuối cùng thông qua App Hanoi Metro. 

Ứng dụng công nghệ vào hoạt động của dịch vụ, hệ sinh thái vé điện tử dùng chung cho vận tải công cộng đang được hoàn thiện, giúp mở rộng kết nối với các phương thức thanh toán số và phát triển các tiện ích trên nền tảng số. Từ đó, hành khách có thể dễ dàng tra cứu thông tin, lập kế hoạch hành trình và sử dụng dịch vụ thuận tiện hơn. Công tác thông tin, tuyên truyền cũng sẽ được tăng cường nhằm giúp hành khách tiếp cận và sử dụng dịch vụ đường sắt đô thị được thuận lợi, an toàn.

Khi mạng lưới đường sắt đô thị tiếp tục mở rộng, áp lực vận hành sẽ ngày càng lớn. Doanh nghiệp có định hướng gì để vượt qua các thách thức và duy trì mục tiêu phát triển xanh, bền vững?

Việc Hà Nội sẽ tiếp tục đưa nhiều tuyến đường sắt đô thị vào khai thác trong thời gian tới vừa là cơ hội, vừa là trách nhiệm rất lớn đối với Hà Nội Metro. Để vận hành hiệu quả một mạng lưới metro ngày càng mở rộng thì yếu tố cốt lõi chính là con người, công nghệ và mô hình quản trị hiện đại theo hướng xanh, bền vững.

Thời gian tới, công ty sẽ triển khai chiến lược tái cơ cấu doanh nghiệp cho phù hợp với lộ trình phát triển hệ thống đường sắt đô thị trên địa bàn Thủ đô. Đồng thời, tăng cường công tác đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để chủ động nhân sự vận hành, bảo trì khi tiếp nhận các tuyến mới được thành phố giao.

Về công nghệ và quản trị, chúng tôi đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong điều hành và phục vụ khách hàng. Các phần mềm quản trị nội bộ được đưa vào sử dụng để tối ưu quy trình phối hợp liên đơn vị. Tại hệ thống nhà ga, các hình thức bán vé và thanh toán không tiền mặt được mở rộng; ứng dụng Hanoi Metro liên tục cập nhật thêm tiện ích nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ.

Mặt khác, đơn vị tiếp tục tăng cường tính kết nối liên thông giữa đường sắt đô thị với toàn bộ hệ thống vận tải hành khách công cộng và các phương tiện trung chuyển xanh. Sự đồng bộ này chính là giải pháp căn cơ để giảm ùn tắc, cắt giảm khí thải giao thông và đồng hành cùng Thủ đô trên lộ trình hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.

Để triển khai Đề án Vùng phát thải thấp (LEZ), thành phố Hà Nội đang quy hoạch mạng lưới đường sắt đô thị cùng hệ thống xe buýt điện là hạ tầng kỹ thuật tiên quyết để người dân có thể gửi phương tiện cá nhân bên ngoài và đi lại thuận tiện vào khu vực vành đai 1. Quy hoạch đô thị lấy các ga metro làm trung tâm cũng giúp giảm cự ly di chuyển nội đô, thúc đẩy thói quen đi bộ và sử dụng phương tiện cá nhân dùng năng lượng xanh.